Eten Op School

de schoollunch op de basisschool

Samen gezond
lunchen op school

Over Eten op School

Wageningen University & Research en de Vrije Universiteit Amsterdam doen met verschillende partners onderzoek naar de schoollunch op de basisschool. Met kinderen, ouders, scholen en betrokken sectoren wordt onderzocht of een schoollunch haalbaar is: is er voldoende draagvlak? Hoe kan een gezonde en betaalbare schoollunch eruit zien? Afgelopen jaar zijn we in gesprek gegaan met kinderen, ouders en schoolpersoneel. Via vragenlijsten zijn verschillende lunchconcepten voorgelegd aan kinderen en ouders. Met al deze informatie hebben we een zelfsmeerlunch ontwikkeld. Dit schooljaar wordt onderzocht of een schoollunch bijdraagt aan een gezonder voedingspatroon en aan de leerprestaties van kinderen op de basisschool.

Waarom is een schoollunch belangrijk?

Stel je eens voor dat alle 1.5 miljoen kinderen op de basisschool in Nederland samen gezond zouden lunchen. Dat zou een aanzienlijke gezondheidswinst voor onze maatschappij opleveren. Er kan namelijk nog veel verbeterd worden aan het voedingspatroon van kinderen.

De meeste kinderen eten te weinig groente en fruit:  volgens de Richtlijnen Goede Voeding aten bijna 4 op de 10 kinderen in de leeftijd van 1 tot 12 jaar in de periode 2014/2016 voldoende fruit, en ruim 4 op de 10 voldoende groente (CBS). De aanbevolen hoeveelheid is voor 4-8 jaar 100-150 gram groente en 1,5 portie fruit, en voor 9 tot 13 jaar 150-200 gram groente en 2 porties fruit (Voedingscentrum). Verder worden er weinig volkoren producten gegeten en worden melk en yoghurt steeds vaker vervangen door suikerrijke alternatieven, zoals limonade en vruchtensap. Ook zijn er grote verschillen in de samenstelling en kwaliteit van de van huis meegebrachte broodtrommels tussen kinderen van dezelfde school en tussen scholen onderling.

Een ongezond voedingspatroon bij kinderen verhoogt het risico op het ontstaan van ziekten zoals obesitas, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten in hun latere leven. Daarnaast leidt een ongezond voedingspatroon mogelijk tot slechtere schoolprestaties. Een schoollunch zou kinderen op jonge leeftijd kunnen leren om gezond te eten. En jong geleerd, is oud gedaan!

Wat houdt het onderzoek in?
Steeds vaker wordt er op de basisschool een continurooster ingevoerd, waardoor alle kinderen op school lunchen. Is dit een mooie gelegenheid voor de invoer van een schoollunch? Op dit moment zijn er nog veel vragen over een schoollunch in Nederland. Kan dat hier? Willen we dat? En hoe zou dat er uit zien en gerealiseerd moeten worden?

Om deze vragen te beantwoorden wordt het Eten op School onderzoek uitgevoerd. Als eerste moet een schoollunch natuurlijk gezond zijn. Daarnaast is het belangrijk dat de lunch past bij de verwachtingen van kinderen, ouders en scholen. Met behulp van verschillende lunchconcepten, vragenlijsten, focusgroepen en interviews is onderzocht wat de voorkeuren zijn. Een belangrijke vraag hierin is: hoe rekening te houden met verschillen in eetgedrag, voedselallergieën, geloofsovertuigingen of culturen? In het project komen ook de organisatie, logistiek en financiële zaken aan de orde.

Op basis van deze informatie is besloten om een zelfsmeerlunch te testen op basisscholen in Amsterdam, Lunteren en Vlaardingen. Hierbij wordt onderzocht wat en hoeveel kinderen gemiddeld eten van een gezonde zelfsmeerlunch. Verder bekijken we of kinderen na een gezonde lunch buiten schooltijd anders gaan eten. Dit onderzoek kan een leidraad zijn voor de implementatie van lunchconcepten op basisscholen in Nederland.

Wilt u meer informatie of heeft u vragen over het project? Stuur dan gerust een e-mail naar info@etenopschool.org

Kinderen


Kinderen kun je niet overslaan in een onderzoek naar de gezonde schoollunch. Daarom worden zij veelvuldig bij het onderzoek betrokken. Hieronder een aantal quotes uit de eerste verkennende gesprekken met kinderen.

Over een gezonde school
"Want als je teveel gezond eet, dan is het niet gezond hoor"

Over elke dag lunch op school
"Wat ik nie ken dat fret ik nie, dus geen truffelmayonaise ofzo"

"Als het normale basis dingen zijn, dan vind ik het wel een goed idee, Gewoon normaal brood, niet te duur en niet te goedkoop, gewoon bruin brood. En normaal beleg"

"Dat zou ik niet prettig vinden"

Over de huidige lunch van thuis
"Ik neem altijd 3 boterhammen mee, soms kaas, soms ham, maar meestal 2 boterhammen kaas en dan 1 boterham met ham. Als drinken krijg ik limonade mee. De brood kleur is denk ik medium ofzo. Niet wit, niet bruin"



Wat eten kinderen nu?

We hebben bekeken wat kinderen nu in hun lunchtrommel mee naar school nemen. Verder hebben we kinderen gevraagd wat ze vonden van onze verschillende ideeën voor een gezonde schoollunch (verder uitgelegd bij Ouders – lunchconcepten). Het resultaat hiervan kunt u hier lezen

Ouders


Er zijn in Europa al veel landen die een schoollunch aanbieden aan kinderen. Voorbeelden zijn Zweden, Frankrijk, Italië en Finland. In Nederland is dit nog niet het geval. Hoe denken ouders in Nederland over een schoollunch? Ouders hebben uitgebreid gereageerd op onze ideeën en vragen, zowel in gesprekken als in vragenlijsten.

Lunchconcepten

Wat stopt u in de broodtrommel voor uw kinderen? Op school bestaat de lunch van kinderen vaak uit brood met wat drinken erbij. Maar er zijn veel verschillende manieren van lunchen op school. We hebben een aantal concepten voorgelegd aan ouders en kinderen met de vraag waar hun voorkeur naar uitgaat.

Een paar dingen zijn bij alle concepten hetzelfde, namelijk:
– De lunch wordt in de klas gegeten.
– Iedereen in de klas krijgt hetzelfde aanbod. Er wordt rekening gehouden met kinderen die bijvoorbeeld halal of vegetarisch eten of een allergie hebben.
– De kinderen krijgen voldoende tijd om hun lunch op te eten.
– De samenstelling van de lunch is elke dag een beetje anders.
– Er is elke dag water, melk en karnemelk om te drinken.
– De lunch volgt de Richtlijnen Goede Voeding.

Schoolbeleid voor gezonde lunch
Kinderen nemen hun eigen lunch mee naar school. De school maakt afspraken met de ouders over wat wel en niet meegegeven kan worden. Deze afspraken zijn gebaseerd op de Schijf van Vijf. De school geeft ook adviezen over lekker en gezond eten en drinken voor uw kinderen.

Kant-en-klaar lunchpakket
De kinderen krijgen iedere middag in de pauze een kant-en-klaar lunchpakket met gesmeerde boterhammen. Soms zit er groente of fruit bij, of is het een bolletje of een wrap. Het eten wordt in pakketjes in de klas gebracht.

Zelf brood smeren
De kinderen krijgen iedere middag in de pauze een broodmaaltijd. Soms zit er fruit, groente of bijvoorbeeld een eitje bij. Het eten wordt in de klas gebracht en op de tafels klaargezet. De kinderen smeren, als ze dat kunnen, zelf hun brood.

Soep met brood of salade met brood
De kinderen krijgen iedere middag in de pauze warme soep met brood of een salade met brood op school. Soms zit hier ook groente bij. Het eten wordt in de klas gebracht en op de tafels klaargezet. De kinderen smeren, als dat lukt, zelf hun brood.

Warme lunch op borden
De kinderen krijgen iedere middag in de pauze warm eten op school zoals pasta, nasi of iets met aardappelen. Soms zit hier ook rauwkost bij. Het eten wordt in grote pannen in de klas gebracht. De kinderen mogen, als ze dat kunnen, zelf opscheppen.

Warme lunch zelf opscheppen
De kinderen krijgen iedere middag in de pauze warm eten op school zoals pasta, nasi of iets met aardappelen. Soms zit hier ook rauwkost bij. Het eten wordt in grote pannen in de klas gebracht. De kinderen mogen, als ze dat kunnen,zelf opscheppen.



Keuze?

Ouders waren het meest positief over de zelfsmeerlunch en de gezonde lunch van thuis (schoolbeleid). De warme lunch werd minder gewaardeerd.
Wat verder belangrijk werd gevonden is variatie en dat de schoollunch iets meer biedt dan wat ouders zelf mee geven aan hun kinderen.

Inspiratie

Wilt u meer inspiratie of tips wat u nog mee kunt geven aan uw kind?

Op de site van het Voedingscentrum staat het volgende beschreven:
Geef lekker gezond eten mee naar school. Wanneer iedereen dat doet, zorg je met zijn allen voor een gezonde schoolomgeving”. Voor meer informatie over handige tips en voorbeelden klik hier of hier.

Scholen hebben steeds vaker een gezond voedingsbeleid en daarbij horen ook gezonde traktaties, maar wie heeft gezegd dat deze niet ook heel leuk kunnen zijn? Klik hier of hier voor inspiratie.

Eten op School heeft ook een leuke Pinterest pagina vol met inspiratie voor lekkere broodtrommels, het 10 uurtje en gezonde traktaties.

Vindt u het leuk om een foto van uw gezonde broodtrommel of traktatie te delen met andere ouders of heeft u leuke tips of suggesties voor Eten op School dan horen we graag van u en kunt u mailen naar info@etenopschool.org.

Scholen


Leerkrachten en schooldirecteuren zijn uiteraard ook betrokken bij het onderzoek. We hebben uitgebreid gesproken over hun wensen, de mogelijkheden die gezien worden voor een schoollunch, maar ook over de mogelijke barrières. Nu duidelijk is hoe kinderen, ouders en schoolpersoneel denken over de schoollunch, is het tijd om de lunch te onderzoeken.

Deelnemende scholen
Drie scholen doen mee aan het onderzoek. Dat zijn de Blauwe Lijn in Amsterdam (www.deblauwelijn.nl), CNS de Triangel in Lunteren (Ede, www.cnsdetriangel-lunteren.nl) en OKC de Wereldwijzer in Vlaardingen (www.obsdewereldwijzer.nl).

Wat staat er op het menu?
De kinderen krijgen een broodmaaltijd en mogen zelf kiezen en smeren. Er is elke dag volkorenbrood, gezond beleg, groente, water, melk en karnemelk. Een paar keer per week is er wat extra’s zoals soep, salade, yoghurt of fruit. Uiteraard wordt er rekening gehouden met diëten, allergieën en de voorkeuren van kinderen. Ook staan we open voor suggesties en wensen van ouders. De menuplanning is voor elke school net een beetje anders. Voor de eerste periode is de menuplanning hier te vinden voor Amsterdam, Lunteren , Vlaardingen.

In het nieuws

Op 29 oktober is de eerste dag van de schoollunch. Ons persbericht hierover vindt u hier.
Omroep Gelderland: Speciale gezonde lunch voor schoolkinderen in Lunteren
EditieNL: Vanaf 7.19min
RTL Nieuws: Onderzoek naar schoollunch: ‘Het kan bijdragen aan de gezondheid van kinderen’
Nederlands Dagblad: Elk kind dat gezonder gaat eten, is pure winst’
De Edese Post: Gezonde lunch moet wel lekker zijn

Publicaties

Download de publicatie in het Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen.

Partners